سرمایه اجتماعی ...

سرمایه اجتماعی مفهومی است كه در جامعهشناسی، اقتصاد، روانشناسی و سایر حوزههای اجتماعی كاربرد دارد. توفیق سازمانها و نهادهای مختلف تنها در انباشت ثروت مادی و تجهیز به آخرین امكانات و فناوریها نیست چراكه سرمایه مالی، فیزیكی و انسانی بدون سرمایه اجتماعی،كارآیی كافی ندارند.

تجربه نشان داده استفاده بهینه از سرمایههای مالی و فیزیكی و انسانی بدون شبكه روابط متقابل بین افراد كه توأم با اعتماد، محبت و دوستی و در جهت حفظ ارزشها و هنجارهاست، راه به جایی نمی برد.

سرمایه اجتماعی را می توان مجموعه هنجارهای موجود در سیستمهای اجتماعی كه موجب ارتقای سطح همكاری اعضای آن جامعه و پایین آمدن سطح هزینههای تبادلات و ارتباطات میشود دانست. بانك جهانی سرمایه اجتماعی را پدیدهای میداند كه حاصل تأثیر نهادهای اجتماعی، روابط انسانی و هنجارها بر روی كمیت و كیفیت تعاملات اجتماعی است.

تجارب جهانی این سازمان نشان میدهد كه وجود سرمایه های اجتماعی ، تأثیر قابل توجهی بر اقتصاد و توسعه كشورهای مختلف دارد. سرمایه اجتماعی به صورت فیزیكی وجود ندارد، بلكه حاصل تعاملات و هنجارهای گروهی و اجتماعی است و افزایش آن میتواند موجب پایین آمدن قابل توجه سطح هزینههای اداره جامعه و نیز هزینههای عملیاتی سازمانها و نهادها در جامعه شود.

سرمایه اجتماعی حاصل پدیدههایی همچون اعتماد متقابل؛ تعامل اجتماعی متقابل؛ گروههای اجتماعی؛ احساس هویت جمعی و گروهی؛ احساس وجود تصویری مشترك از آینده و در نهایت، كار گروهی در یك سیستم اجتماعی می باشد.یك موضوع مفهومی مهم در سرمایه اجتماعی، «شبكه اعتماد» است. اعتماد نقش زیادی در تسهیل فرایندها و كاهش هزینههای مربوط تبادلات و ارتباطات دارد. شبكه اعتماد میتواند بین افراد یك گروه و یا بین گروهها، شبكه ها و سازمانهای مختلف به وجود آید.

مفهوم مفید بعدی«شعاع اعتماد» است. شعاع اعتماد به معنی میزان گستردگی دایره همكاری و اعتماد متقابل اعضای یك گروه است. تمامی گروههای اجتماعی دارای میزان خاصی از شعاع اعتمادند . هر چه شعاع اعتماد یك گروه اجتماعی بیشتر باشد، سرمایه اجتماعی بیشتری نیز خواهد داشت.

سرمایه های اجتماعی با آفاتی نیز رو به رو هستند. یكی از مسائلی كه موجب از میان رفتن سرمایه اجتماعی در سازمان ها و نهادهای مختلف میشود، جدایی دست اندركاران و مدیران از كاركنان و كارگران است

هرچه ذخیرة سرمایه اجتماعی در یك نهاد یاسازمان بالاتر باشد، نیاز به تدوین قوانین و مقررات گسترده و نیز ایجاد نهادهای اجرایی و نظارتی كاهش مییابد. بدون شك ابلاغ دستورالعملها و بخشنامههای متعدد نظارتی و كنترلی و تشكیل نهادهای متعدد نظارتی و بازرسی و وجود مسائلی از جمله شایعه پراكنی ها، ترور و تخریب شخصیتها، تخلفات اداری، بیاعتنایی كاركنان به كار، شكست تیمها و كمیتههای كاری، تمایل نداشتن كاركنان به یادگیری دانش روز، فقدان روحیه رقابتجویی در درون سازمان یا نسبت به رقبا، افزایش غیبت، مرخصی و ... از مواردی است كه میتوانند درجه و میزان سرمایه اجتماعی را در یك سازمان تعیین نمایند.

در مجموع میتوان گفت كه سرمایه اجتماعی عبارت است از تأثیر اقتصادی حاصل از تسهیلاتی كه شبكههای اعتماد و مؤلفههای فرهنگی در یك سیستم اجتماعی به وجود میآورند. شبكههای اعتماد علاوه بر كاهش هزینههای مدیریتی، موجب میشوند كه زمان و سرمایه بیشتری به فعالیتهای اصلی اختصاص پیدا كند و علاوه بر آن موجب انتقال دانش اعضای گروهها به یكدیگر میشود و جریان مناسبی را از یادگیری و دانش در بین آنها فراهم میسازد كه این امر نیز میتواند در كاهش هزینههای مدیریتی و توسعه اجتماعی و سازمانی بسیار مؤثر باشد.

سرمایه اجتماعی، پدیدهای مدیریتپذیر است؛ به این معنا كه میتوان آن را براساس سیاستگذاریها در حوزههای مشخصی در سازمان، بازسازی یا به فرایند شكلگیری آن كمك كرد. این امر در صورتی ممكن است كه مدیران عالی و سیاستگذاران سازمان، اطلاعات درستی از وضعیت موجود سرمایه اجتماعی در سازمان تحت مدیریت خود داشته باشند.

*دكتر عبدالرضا مسلمی